گامی به سوی خداباوری

عصمت حضرت علی از شرب خمر

| پنجشنبه, ۴ آذر ۱۳۹۵، ۰۲:۳۹ ب.ظ

عصمت حضرت علی از شرب خمر

بعضی از محلدین شبهه ای را مطرح نموده و گفته اند که مولا امیرالمومنین علیه السلام شراب میخوردند که به همین سبب آیه لاتقربوا الصلاة و انتم سکری نازل شد. که ما در سبب پاسخ به این شبهه میباشیم.

مقدمه

در ابتداء باید عرض کرد که این روایات در کتب اهل سنت آمده است نه در کتب شیعه‌؛ پس برای شیعیان هیچ مشکلی وجود ندارد.

چرا که همانطور کتب شیعه برای اهل سنت فاقد اعتبار است ، کتب اهل سنت نیز برای شیعه فاقد اعتبار است.

ابن حزم اندلسی میگوید:

لا معنى لاحتجاجنا علیهم بروایاتنا فهم لا یصدقونا ولا معنى لاحتجاجهم علینا بروایاتهم فنحن لا نصدقها وإنما یجب أن یحتج الخصوم بعضهم على بعض بما یصدقه الذی تقام علیه الحجة.

معنا ندارد که (در برابر شیعیان) به روایات خودمان احتجاج کنیم؛ زیرا آنها مارا تصدیق نمیکنند.

(همچنین)معنا ندارد که آنان به روایاتشان که ما تصدیق نمیکنیم ، احتجاج کنند. بلکه لازم است طرفین نزاع ، آن چه را که طرف مقابل تصدیق میکند به عنوان حجت برای او اقامه کند.

کتاب الفصل فی الملل و الاهواء و النحل /ج4/ص78

محدث کبیر شیخ حرعاملی فرمودند که :

روایات متواتر که از امامان معصوم به ما رسیده که ما را از نقل احادیث عامه نهی کرده اند. حتی اگر در مدح اهل بیت باشد. و عمل به آن روایات را تحریم کرده ، بلکه فرموده اند؛ اگر آنها روایتی را نقل کردند که مطابق روایات شیعه نبود شما بر خلاف آن روایات رفتار کنید.

کتاب؛ الفوائد الطوسیه/ ص 365

فقهای شیعه در موارد بسیاری تصریح به عدم حجیت و ارزش نداشتن روایات آنها کرده اند برای نمونه رجوع کنید به :

*منتهی المطلب/ج1/ص18

*مسالک الافهام/ج10/ص20

*مدارک الاحکام/ج5/ص348

*بحارالانوار/ج72/ص236

*هدایة المستشرقین/ ص418

حتی صاحب جواهر هم فرمودند که :

اگر عمل مشهور هم مطابق با روایات آنها باشد ، ضعف سند آن جبران نمیشود.

کتاب؛ جواهر الکلام /ج2/ ص 30

اما برای اینکه جای هیچ شک و شبهه ای در مورد شراب نخوردن حضرت علی باقی بگذاریم ، ثابت میکنیم که اهل سنت نیز این دسته از روایات را قبول ندارند و فاقد ارزش میباشد.

روایات دال بر شراب خوردن حضرت علی علیه السلام

1ـ الترمذی فی سننه :

عن عبد بن حُمیدٍ: قال: حدثنا عبد الرحمن ابن سعدٍ، عن جعفر الرازی، عن عطاء بن السائب، عن أبی عبد الرحمن السُلمیّ، عن علی بن أبی طالب (علیه السلام) قال: صنع لنا عبد الرحمن بن عوف طعاما، فدعانا وسقلنا من الخمر، فأخذت الخمر منّا، وحضرت الصلاة، فقدمونی فقرأت: قل یاأیها الکافرون لا أعبد ماتعبدون ونحن نعبد ما تعبدون، قال: فأنزل الله: (یاأیها الذین آمنوا لا تقربوا الصلاة وأنتم سکارى حتى تعلموا ما تقولون).قال أبو عیسى: هذا حدیث حسن غریب صحیح.

2ـ أبو داود فی سننه:

عن مسدد قال: أخبرنا یحیى، عن سفیان، قال: أخبرنا عطاء بن السائب، عن أبی عبد الرحمن السُلمیّ، عن علی بن أبی طالب (علیه السلام): أن رجلا من الأنصار دعاه وعبد الرحمن بن عوف، فسقاهما قبل أن تحرّم الخمر، فأمهم علی (علیه السلام) فی المغرب وقرأ: (قل یاأیها الکافرون) فخلط فیها، فنزلت: (لا تقربوا الصلاة وأنتم سکارى حتى تعلموا ما تقولون).

وأخرجه النسائی فی (سننه) عن عمر بن علی، عن أبن مهدی، عن سفیان نحوه.

3ـ وأخرج أبن جریر فی تفسیره عن المثنى :

قال: حدثنا الحجاج بن المنهال قال: حدثنا حماد، عن عطاء بن السائب، عن عبد الله بن حبیب: أن عبد الرحمن بن عوف صنع طعاما وشرابا، فدعا نفراً من أصحاب النبی (صلى الله علیه وآله) فأکلوا وشربوا حتى ثملوا، فقدموا علیا (علیه السلام) یصلی بهم المغرب، فقرأ قل یاأیها الکافرون أعبد ما تعبدون وأنا عابد ما عبدتم لکم دینکم ولی دین، فأنزل الله تبارک وتعالى هذه الآیة (لا تقربوا الصلاة وأنتم سکارى حتى تعلموا ما تقولون).

4ـ وأخرج بن جریر فی تفسیره أیضا عن محمد بن بشارٍ قال :

حدثنا عبد الرحمن: حدثنا سفیان، عن عطاء بن السائب، عن أبی عبد الرحمن، عن علی (علیه السلام): أنه کان هو وعبد الرحمن ورجا آخر شربوا الخمر، فصلى بهم عبد الرحمن، فقرأ: (قل یاأیها الکافرون) فخلط فیها، فنزلت: (لا تقربوا الصلاة وأنتم سکارى حتى تعلموا ما تقولون).

5ـ وأخرج أبن المنذر عن عکرمة فی قوله تعالى :

(یاأیها الذین آمنوا لا تقربوا الصلاة وأنتم سکارى) قال: نزلت فی أبی بکر وعمر وعلی وعبد الرحمن بن عوف وسعد، صنع علی لهم طعاما وشرابا فأکلوا وشربوا، ثم صلى علی بهم المغرب، فقرأ: (قل یاأیها الکافرون) حتى خاتمتها، فقال: لیس لی دین ولیس لکم دین، فنزلت: (لا تقربوا الصلاة وأنتم سکارى)

6ـ وأخرج أیضاً عن موسى بن هارون الهمدانی، قال :

حدثنا بن حماد، قال: حدثنا بن نضر، عن إسماعیل بن عبد الرحمن بن أبی کریمة السُدیّ قال: نزلت هذه الآیة: (یسألونک عن الخمر والمیسر) ـ الآیة، فلم یزالوا بذلک یشربونها حتى صنع عبد الرحمن بن عوف طعاماً، فدعا ناساً من أصحاب النبی (صلى الله علیه وآله) فیهم علی بن أبی طالب (علیه السلام)، فقرأ: (قل یاأیها الکافرون) فلم أفهمها، فأنزل الله عز وجل یشدد فی الخمر (یاأیها الذین آمنوا لا تقربوا الصلاة وأنتم سکارى حتى تعلموا ما تقولون)... إلى آخره.

7ـ وأخرج أحمد فی مسنده عن سُرَیج ـ یعنی ابن نعمان ـ قال :

حدثنا أبو معشر، عن أبی وهب، عن أبی هریرة، قال حُرمت الخمر ثلاث مرات، قدم رسول الله (صلى الله علیه وآله) المدینة وهم یشربون الخمر، ویأکلون المیسر، فسألوا رسول الله (صلى الله علیه وآله) عنهما، فأنزل الله على نبیه (صلى الله علیه وآله): (یسألونک عن الخمر والمیسر قل فیهما إثم کبیر ومنافع للناس وإثمهما أکبر من نفعهما) إلى آخر الآیة، فقال الناس: ما حرّم علینا، إنما قال: (فیهما إثم کبیر) ىوکانوا یشربون الخمر، حتى إذا کان یوم من الأیام صلى رجل من المهاجرین أمّ أصحابه فی المغرب خلط فی قرآءته، فأنزل الله فیها آیة أغلظ منها ( یاأیها الذین آمنوا لا تقربوا الصلاة وأنتم سکارى حتى تعلموا ما تقولون) ـ الحدیث.

8ـ وأخرج ابن جریر عن هنّاد بن السریّ، قال :

حدثنا یونس بن بکیر، قال: حدثنی أبو معشر المدنی، عن محمد بن قیس فذکر نحوه.

9ـ وأخرج البزّار فی مسنده :

عن أحمد بن محمد بن سعید الأنماطی، عن عبد الرحمن بن عبد الله سعد الدشتکی، عن أبی جعفر الرازی، عطاء بن السائب، عن أبی عبد الرحمن، عن علی (علیه السلام) قال: صنع لنا عبد الرحمن بن عوف طعاماً، فدعانا فأکلنا وشربنا من الخمر، فلما أخذت الخمر فینا وحضرت الصلاة أمروا رجلا فصلى بهم فقرأ: (یا أیها الذین آمنوا لا تقربوا الصلاة وأنتم سکارى حتى تعلموا ما تقولون). قال البراز: وهذا الحدیث لا نعلمه یروى عن علی (علیه السلام) متصل الإسناد إلا من حدیث عطاء بن سائب، عن أبی عبد الرحمن.قال: وإنما کان ذلک قبل تحریم الخمر، فحرّمت من أجل ذلک.

10ـ وأخرج الحاکم فی المستدرک ، عن محمد بن علی بن دحیم الشیبانیّ، قال :

حدثنا أحمد بن حازم الغفاریّ، حدثنا أبو نعیم وقبیضة، قالا: حدثنا سفیان، عن عطاء بن السائب، عن أبی عبد الرحمن، عن علی (علیه السلام) قال: دعانا رجل من الأنصار قبل تحریم الخمر، فحضرت صلاة المغرب فتقدم رجل فقرأ: (قل یا أیها الکافرون) فالتُبس علیه، فنزلت: (لاتقربوا الصلاة وأنتم سکارى حتى تعلموا ما تقولون)، الآیة.

11ـ وأخرج فی المستدرک :

أیضا عن أبی عبد الله محمد بن یعقوب الحافظ، قال: حدثنا علی بن الحسن، حدثنا عبد الله بن الولید، حدثنا سفیان.

قال الحاکم: وحدثنا أبو زکریا یحیى بن محمد العنبریّ، حدثنا أبو عبد الله البوشنجی، حدثنا أحمد بن حنبل، حدثنا وکیع، حدثنا سفیان، عن عطاء بن السائب، عن أبی عبد الرحمن السُّلمی، عن علی (علیه السلام) قال: دعانا رجل من الأنصار قبل أن تحرم الخمر، فتقدم عبد الرحمن بن عوف وصلى بهم المغرب، فقرأ: (قل یا أیها الکافرون) فالتبس علیه فیها، فنزلت: (لا تقربوا الصلاة وأنتم سکارى).

قال الحاکم: هذا الحدیث صحیح الإسناد ولم یخرجاه، وقد اختلف فیه على عطاء بن السائب من ثلاثة أوجه، وهذا أوّلها وأصحها.

12ـ و(الوجه الثانی) :

حدثناه أبو زکریا العنبریّ، حدثنا أبو عبد الله البوشنجی، حدثنا أحمد بن حنبل، حدثنا عبد الرحمن بن مهدی، حدثنا سفیان، عن عطاء بن السائب، عن أبی عبد الرحمن، عن علی (علیه السلام) أنه کان هو وعبد الرحمن ورجل آخر یشربون الخمر، فصلى بهم عبد الرحمن بن عوف، فقرأ: (قل یا أیها الکافرون) فخلط فیها فنزلت: ( لا تقربوا الصلاو وأنتم سکارى).

13ـ و(الوجه الثالث) :

حدثنا العنبری، حدثنا أبو عبد الله البوشنجی، حدثنا مسدّد بن مسرهد، أنبأنا خالد بن عبد الله، عن عطاء بن السائب، عن أبی عبد الرحمن، أن عبد الرحمن صنع طعاما، قال: فدعا ناسا من أصحاب النبی (صلى الله علیه وآله)فیهم علی بن أبی طالب، فقرأ: قل یا أیها الکافرون، لا أعبد ماتعبدون ونحن عابدون ماعبدتم، فأنزل الله عز وجل: ( یاأیها الذین آمنوا لا تقربوا الصلاة وأنتم سکارى حتى تعلموا ما تقولون).

14ـ وأخرج الواحدی فی أسباب النزول ، عن أبی بکر الأصبهانی، قال :

أخبرنا أبو الشیخ الحافظ، قال: حدثنا أبو یحیى، قال: حدثنا سهل بن عثمان، قال: حدثنا أبو عبد الرحمن الإفریقی، قال: حدثنا عطاء، عن أبی عبد الرحمن، قال: صنع عبد الرحمن بن عوف طعاما ودعا أناسا من أصحاب رسول الله (صلى الله علیه وآله) فطعموا وشربوا، وحضرت المغرب فتقدم بعض القوم فصلى بهم المغرب فقرأ: (قل یا أیها الکافرون) فلم یقمها، فأنزل الله تعالى: ( یاأیها الذین آمنوا لا تقربوا الصلاة وأنتم سکارى حتى تعلموا ما تقولون).

قال الحاکم: هذه الأسانید کلها صحیحة، والحکم لحدیث سفیان الثوری، فإنه أحفظ من کل من رواه عن عطاء بن السائب.

نقل می‌کند که علی(علیه‌السلام) فرمود: «[گروهى از صحابه، به دعوت عبدالرحمن بن عوف پسر عموی عثمان، در خانه‌ی وی جمع شده بودند] عبدالرحمن بن عوف برای ما غذائی درست کرد و ما را دعوت نمود و به ما شراب داد و نوشیدیم، سپس وقت نماز فرا رسید، و من‌را [برای امامت نماز جماعت مغرب] مقدم کردند. در نماز سوره کافرون را قرائت کردم و پس از آیه‌ی «لا أَعْبُدُ ما تَعْبُدُون»، گفتم: "و نحن نعبد ما تعبدون!". پس از این واقعه آیه‌ی ﴿یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَأَنْتُمْ سُکارى﴾ [نساء/43] اى اهل ایمان! در حالى که مست هستید به نماز نزدیک نشوید» نازل شد

اشکالات متنی روایات

*اضطراب در متن

1ـ در کتاب ابی داوود و کتاب ترمذی آمده اس : اون کسی که نماز خوند حضرت علی بود. ولی در کتاب نسایی آمده است که عبد الرحمن نماز خواند.

و در کتاب بزاز گفته شده یک مردی (رجل)نماز خوند و اسمش رو هم نگفته.

2ـ در کتاب سنن ترمذی به نقل از حضرت علی گفته شده : که عبد الرحمن غذایی درست کرد و ما را دعوت کرد. اما در کتاب ابی داوود گفته شده است که مردی از انصار حضرت علی و عبد الرحمن را دعوت کرد.

3ـ در کتاب سنن ترمذی آمده که سوره کافرون را اینجوری خونده: قل یا ایها الکافرن لا اعبد ماتعبون ـــ و نحن نعبد ما تعبدون

ولی در کتاب مستدرک حاکم گفته شده است که : قل یا أیها الکافرون لا أعبد ما تعبدون ــ ونحن عابدون ما عبدتم

و در روایت ابن منذر عن عکرمه گفته شده است که : حتی خاتمها فقال‌: لیس لی دین و لیس لکم دین.

و در بعضی روایات آمده است که فقط خلط شده ولی اشاره به نوعش نشده مثل تفسیر طبری

و در تفسیر طبری گفته شد است که قرائت غلط سوره این جوری بوده است:

قل یا ایها الکافرون  اعبد ما تعبدون  و انتم عابدون ما اعبد  و انا عابد ما عبدتم  لکم دینکم ولی دین

4ـ حاکم در مستدرک 3 تا از این روایت رو میاره و بعد از روایت اول میگویدکه روایت اول صحیح تر است :

عن عطاء بن السائب ، عن أبی عبد الرحمن السلمی ، عن علی ، رضی الله عنه قال : « دعانا رجل من الأنصار قبل أن تحرم الخمر فتقدم عبد الرحمن بن عوف وصلى بهم المغرب فقرأ : قل یا أیها الکافرون فالتبس علیه فیها » فنزلت : ( لا تقربوا الصلاة وأنتم سکارى )

«هذا حدیث صحیح الإسناد ولم یخرجاه ، وقد اختلف فیه على عطاء بن السائب من ثلاثة أوجه هذا أولها وأصحها»

یعنی در روایت عطاء که 3 وجه دارد ، روایت صحیح تر همین روایت اول است.

جالب است که در این روایت حرفی از شرب خمر حضرت علی و شرکت در نماز به چشم نمیخورد؛‌ بلکه امام علی میفرماید عبد الرحمن به همراه آنها نماز مغرب را خواند (صلی بهم المغرب گفته ، نه صلی بنا المغرب)

و جالب است که خود حاکم در جای دیگری از کتاب مستدرک خویش روایتی مشابه می آورد و میگوید:

دعانا رجل من الأنصار قبل تحریم الخمر ، فحضرت صلاة المغرب ، فتقدم رجل « فقرأ قل یا أیها الکافرون فالتبس علیه فنزلت ( لا تقربوا الصلاة وأنتم سکارى حتى تعلموا ما تقولون) الآیةــ هذا حدیث صحیح الإسناد ولم یخرجاه.

وفی هذا الحدیث فائدة کثیرة وهی أن الخوارج تنسب هذا السکر ، وهذه القراءة إلى أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب دون غیره وقد برأه الله منها فإنه راوی هذا الحدیث.

در این روایت نکته مهمی وجود دارد و آن این است که خوارج این مستی و این اشتباه خواندن نماز را به امیر المومنین علی بن أبی طالب علیه السلام نسبت داده‌ان ، نه به غیر او ؛ اما خداوند او را از این تهمت مبری کرده است ؛ به درستی که خود او راوی این روایت است.

5ـ در بعضی از این روایات گفته شده حضرت علی  امام بود و در نماز جماعت شرکت کردند و در بعضی روایات امام علی میگوید عبد الرحمن براای آنها نماز خواند یعنی امام علی در نماز شرکت نکردن همانطور که در وجه اول حاکم اینگونه بوده است.

6ـ در تعداد افرادی که در مجلس بودند تعارض دارند. در برخی روایات حاضرین را سه نفر، علی(علیه‌السلام) و عبدالرحمن بن عوف  و مردی از أنصار ؛ و در برخی دیگر پنج نفر، أبو بکر و عمر و علی، و عبد الرحمن بن عوف، و سعد بن ابی وقاص معرفی کرده‌اند.

7ـ در این‌که یک نفر یا چند نفر شراب نوشیدند اختلاف است. در این‌که آیا امیرالمومنین(علیه‌السلام) در آن جمع، شراب نوشیده است یا خیر اختلاف است. در برخی روایات مانند روایتی که جصاص نقل کرده است حضرت می‌فرماید:

عن علی(علیه‌السلام) قال: دعا رجل من الأنصار قوماً؛ فشربوا من الخمر؛ فتقدم عبد الرحمن بن عوف لصلاة المغرب؛ فقرأ: قل یا أیها الکافرون، فالتبس علیه، فأنزل الله تعالى: :لاَ تَقْرَبُواْ...

«مردی از انصار عده‌ای را دعوت کرده و شراب نوشیدند و عبدالرحمن برای نماز مغرب امام شد و سوره کافرون را قرائت کرد و دچار اشتباه شد و خدا آیه "و لاتقربوا الصلاة..." را نازل نمود.أحکام القرآن، احمد بن علی جصاص/ ج2/ ص253

** روایات معارض

1ـ وَبِإِسْناَدِهِ عَنْ أَمِیْرِ الْمُؤْمِنِیْنَ علیه السلام أَنَّهُ قَالَ:

(ثَلاَثٌ مَا فَعَلْتُهُنَّ قَط، وَلاَ أَفْعَلُهُنَّ أَبَداً: مَا عَبَدتُّ وَثَناً قَط؛ وَذَلِکَ أَنِّی لَمْ أَکُنْ لأَعْبُدَ مَا لاَ یَضُرُّنِی وَلاَ یَنْفَعُنِی، وَلاَ زَنَیْتُ قَط؛ وَذَلِکَ أَنِّی أَکْرَهُ فِی حُرْمَةِ غَیْرِی مَا أَکْرَهُ فِی حُرْمَتِی، وَلاَ شَرِبْتُ خَمْراً قَط؛ وَذَلِکَ أَنِّی لِمَا یَزِیدُ فِی عَقْلِی أَحْوَجُ مِنِّی إِلَى مَا یَنْقُصُ مِنْهُ)

سه چیز را هرگز انجام نداده و ابدا انجام نخواهم داد: 1. هرگز بت نپرستیدم، بدین خاطر که من چیزی را که به من زیان دهد و نفعی نرساند عبادت نمی‌کنم؛ 2. هرگز عمل زنا مرتکب نشدم زیرا که من هرچه را که در حرمت خویش اکراه دارم در حرمت دیگران نیز اکراه دارم؛ 3. هرگز خمر ننوشیدم چراکه من به چیزی که عقلم را زیاد کند بیشتر احتیاج دارم تا به چیزی که عقلم را ناقص کند.

2ـ وقال الحسن: والله ما شرب الخمر قبل تحریمها.

الصراط المستقیم إلى مستحقی التقدیم/ ج 1 /ص 188

3ـ الحافظ ابن شهر آشوب السروی :

عن تفسیر القطّان، عن عمر بن حمران، عن سعید، عن قتادة عن الحسن البصری قال: «اجتمع عثمان بن مظعون وأبو طلحة وأبو عبیدة ومعاذ بن جبل وسهیل ابن بیضاء وأبو دجانة فی منزل سعد بن أبی وقّاص، فأکلوا شیئاً، ثمّ قدّم إلیهم شیئاً من الفضیخ، فقام علی وخرج من بینهم، فقال عثمان فی ذلک، فقال علی: لعن الله الخمر، والله لا أشرب شیئاً یذهب بعقلی، و یضحک بی من رآنی، واُزوّج کریمتی من لا اُرید، وخرج من بینهم فأتى المسجد، وهبط جبرئیل بهذه الآیة «یا أیّها الذین آمنوا» یعنی هؤلاء الذین اجتمعوا فی منزل سعد «إنّما الخمر والمیسر...» الآیة. فقال علی: تبّاً لهما، والله یا رسول الله، لقد کان بصری فیها نافذاً منذ کنت صغیراً. قال الحسن: والله الذی لا إله إلاّ هو، ما شربها قبل تحریمها ولا ساعة قط». مناقب آل ابی طالب، ابن شهرآشوب سوری

حسن بصری می‌گوید: «عثمان بن مظعون و ابوطلحه و ابوعبیده و معاذ بن جبل و سهیل بن بیضا و ابودجانه در منزل سعدبن ابى وقاص گرد آمدند و او بعد از صرف غذا براى آنان شراب آورد. على(علیه‌السلام) بی‌درنگ از جا بلند شد تا جمع آنان را ترک گوید. در آن هنگام، عثمان سخنانى را مطرح کرد و على(علیه‌السلام) فرمود: "خدا شراب را لعنت کند. به خداوند سوگند چیزى که عقلم را زایل کند و باعث خنده تماشاگران شود… را نخواهم خورد. على(علیه‌السلام) مجلس آنان را ترک کرد و راهى مسجد شد. آن زمان، جبرئیل فرود آمد و آیه «یا ایّها الذین آمنوا انّما الخمر و المیسر… [مائده/91]» را نازل کرد و على(علیه‌السلام) خدمت پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) عرض کرد: "نابود باد خمر و شراب؛ قسم به خدا که من از دوران خردسالى نسبت به خمر حساس بودم و ضرر و زیان آن را مى‌دانستم».
حسن بصرى پس از نقل روایت یادشده مى‌نویسد: «قسم به خداوند که معبودى جز او وجود ندارد؛ على(علیه‌اسلام) پیش از تحریم و هیچ زمانى، لب به شراب آشنا نکرد.

مناقب آل ابی طالب، ابن شهرآشوب سوری /ج2/ ج178

*** تعارض با آیات قرآن

در سوره مائده ، آیه 90 آمده است که :

إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَیْسِرُ وَالأَنْصابُ وَالأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّیْطانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ.

در این آیه خداوند از خمر تعبیر به رجس کرده اند. و در آیه تطهیر حضرت علی را از تمامی رجس ها مبرا نمودند.

إِنَّما یُرِیدُ اللهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً / سورة الأحزاب: الآیة 30

عن صَفِیَّةَ بِنْتِ شَیْبَةَ، قَالَتْ قَالَتْ عَائِشَةُ خَرَجَ النَّبِیُّ صلى الله علیه وسلم غَدَاةً وَعَلَیْهِ مِرْطٌ مُرَحَّلٌ مِنْ شَعْرٍ أَسْوَدَ فَجَاءَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ فَأَدْخَلَهُ ثُمَّ جَاءَ الْحُسَیْنُ فَدَخَلَ مَعَهُ ثُمَّ جَاءَتْ فَاطِمَةُ فَأَدْخَلَهَا ثُمَّ جَاءَ عَلِیٌّ فَأَدْخَلَهُ ثُمَّ قَالَ (إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرًا).

عائشه گفت که رسول خدا صبح هنگام بیرون رفتند و بر روی دوش ایشان عبایی طرح دار از موی سیاه بود . پس حسن بن علی آمد پس او را در زیر عبا گرفت . پس حسین آمد  و او را نیز وارد کرد . پس  علی آمد او را نیز وارد کرد . سپس فرمود : خداوند می خواهد از شما اهل بیت پلیدی ها را دور کند و شما را پاک نماید .

صحیح مسلم: 130/7 ح 6414

فَقُلْنَا مَنْ أَهْلُ بَیْتِهِ نِسَاؤُهُ قَالَ لَا وَایْمُ اللَّهِ إِنَّ الْمَرْأَةَ تَکُونُ مَعَ الرَّجُلِ الْعَصْرَ مِنْ الدَّهْرِ ثُمَّ یُطَلِّقُهَا فَتَرْجِعُ إِلَى أَبِیهَا وَقَوْمِهَا أَهْلُ بَیْتِهِ أَصْلُهُ وَعَصَبَتُهُ الَّذِینَ حُرِمُوا الصَّدَقَةَ بَعْدَهُ.

پس گفتیم (از زید بن ارقم) که اهل بیت رسول خدا کیانند؟ همسران او؟ پاسخ داد : نه قسم به خدا که زن چند وقتی با شوهرش خواهد بود سپس وی را طلاق داده وبه نزد خانواده اش وبستگانش باز می گردد .

 صحیح مسلم ج4/ص1874 کتاب فضائل الصحابة باب من فضائل علی بن أبی طالب

و نکته دیگر اینکه شراب قبل نزول آیه حلال نبود ؛

فعن أبی جعفر محمد بن علی الباقر (علیه السلام) قال: ما زالت الخمر فی علم الله وعند الله حرام، وأنه لا یبعث الله نبیا ولا یرسل رسولا إلا ویجعل فی شریعته تحریم الخمر، وما حرم الله حراما فأحله من بعد إلا للمضطر، ولا أحل الله حلالا قط ثم حرمه.

الأصول الستة عشر ـ أصل زید النرسی: 58

پس حضرت هیچ گاه شراب نخوردند.

اشکالات سندی

در این روایت اشکالات سندی بسیاری وجود دارد :

أبی عبد الرحمن سلمی

ناقل قصه از امیر مومنان علیه السلام ، در هر دو روایت ، ابی عبد الرحمن السلمی است که وی از دشمنان امام علی علیه السلام بوده است . وی از کسانی است که در لشکر امیر مومنان بود ؛ اما به اقرار خویش در باطن با حضرت دشمنی داشت :

طبری در کتاب المنتخب من ذیل المذیل از خود او نقل می کند که وی با امیر مومنان دشمن بوده است :

وأبو عبد الرحمن السلمی واسمه عبد الله بن حبیب ... قال رجل لأبی عبد الرحمن أنشدک الله متى أبغضت علیا علیه السلام ألیس حین قسم قسما بالکوفة فلم یعطک ولا أهل قال أما إذ نشدتنی الله فنعم .

المنتخب من ذیل المذیل ، ص 147 .

ابو عبد الرحمن السلمی ؛ اسم او عبد الله بن حبیب است ... شخصی به ابو عبد الرحمن گفت : تو را به خدا قسم می دهم ! چه زمانی با علی دشمن شدی ؟ آیا همان زمانی نبود که در کوفه مالی را تقسیم نمود ؛ اما به تو و خانواده ات چیزی نداد ؟ پاسخ داد : آری !!!

ابراهیم ثقفی نیز در کتاب الغارات ، نام وی را در میان عده ای از فقهای بزرگ آورده که با امیر مومنان دشمنی می نمودند :

ومنهم (ای المنحرفین عن علی) أبو عبد الرحمن السلمی [ القاری] :

 عن عطاء بن السائب قال : قال رجل لأبی عبد الرحمن السلمی أنشدک بالله تخبرنی فلما أکد علیه قال : بالله هل أبغضت علیا إلا یوم قسم المال فی أهل الکوفة فلم یصبک ولا أهل بیتک منه شئ ؟ ، قال : أما إذا أنشدتنی بالله فلقد کان ذلک .

از ایشان (کسانی که از امیر مومنان جدا شده بودند) ابو عبد الرحمن سلمی است ؛ از عطاء روایت شده است که می گفت : شخصی به ابو عبد الرحمن گفت : تو را به خدا قسم می‌دهم که به من راست بگویی ؛ وقتی که به او اصرار کرد قبول نمود ؛ پس گفت : آیا جز برای این با علی دشمن نشدی که روزی بیت المال را تقسیم می کرد ، اما به تو و خانواده ات چیزی نرسید ؟ پاسخ داد : چون مرا قسم دادی به تو می گویم ؛ آری ، همینطور است .

سپس به نقل از سعد بن عبیده ، روایتی را از أبی عبد الرحمن نقل می‌کند که خصومت و عداوت او با امیر المؤمنین علیه السلام را بیش از پیش برای ما روشن می‌سازد .

 عن سعد بن عبیدة قال : کان بین حیان وبین أبی عبد الرحمن السلمی شئ فی أمر علی علیه السلام فأقبل أبو عبد الرحمن على حیان فقال : هل تدری ما جرأ صاحبک على الدماء ؟ یعنی علیا علیه السلام قال : وما جرأه لا أبا لغیرک ؟ ، قال : حدثنا أن النبی صلى الله علیه وآله قال لأصحاب بدر : اعملوا ما شئتم فقد غفر لکم ، أو کلاما هذا معناه.

الغارات ، ج 2 ، ص 567 .

از سعد بن عبیده نیز روایت شده است که گفت : بین حیان و ابی عبد الرحمن سلمی در مورد امیر مومنان درگیری بود ؛ پس ابو عبد الرحمن رو به حیان نموده و گفت : می دانی چرا صاحب تو (کسی که از او طرفداری می کنی) را بر ریختن خون مردمان جری نمود ؟

گفت : چه چیزی او را جری کرده است ؟ ای  ناپاک ؟

ابو عبد الرحمن پاسخ داد : علی برای ما از رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم ) روایـت می کند که به اصحاب بدر فرمود : هرکاری می خواهید بکنید ، زیرا خدا شما را آمرزیده است (و به همین جهت جرات در ریختن خون مردمان پیدا کرده است) .

ابوجعفر الرازی

سومین راوی که در طریق روایت ترمذی وجود دارد ، ابو جعفر رازی است که بسیاری از بزرگان اهل تسنن وی را تضعیف کرده‌اند . مزی در تهذیب الکمال در باره او می‌گوید :

قال عبد الله بن أحمد بن حنبل ، عن أبیه : لیس بقوى فى الحدیث ... و قال عمرو بن على : فیه ضعف ، و هو من أهل الصدق ، سیىء الحفظ . و قال أبو زرعة : شیخ یهم کثیرا . و قال زکریا بن یحیى الساجى : صدوق لیس بمتقن . و قال النسائى : لیس بالقوى .

تهذیب الکمال  ج 33 ص 195

عبد الله بن احمد از پدرش نقل می کند که وی در روایت قوی نیست ... از عمرو بن علی روایت شده است که گفت : او ضعیف است ؛ اگر چه راستگوست اما حفظ او بد است .

ابو زرعه گفته است : او پیرمردی است که غلط های بسیار  دارد .

زکریا بن یحیی ساجی گفته است : راستگویی است که حرف های او محکم نیست .

نسایی نیز گفته است : او قوی نیست .

ابن حجر عسقلانی نیز می گوید :

و قال ابن حبان : کان ینفرد عن المشاهیر بالمناکیر ، لا یعجبنى الاحتجاج بحدیثه إلا فیما وافق الثقات . و قال العجلى : لیس بالقوى .

تهذیب التهذیب ، ج12 ، ص57

ابن حبان گفته است : او از مشاهیر روایات غیر قابل قبول نقل می کند ؛ به نظر من استدلال به روایت او صحیح نیست مگر زمانی که با روایات ثقات موافق باشد . عجلی نیز گفته است : او قوی نیست .

عطاء بن السائب

1.مزی در تهذیب الکمال در باره او می نویسد :

و قال عن یحیى أیضا: عطاء بن السائب اختلط ، فمن سمع منه قدیما فهو صحیح ...و قال أبو أحمد بن عدى: أخبرنا ابن أبى عصمة ،قال: حدثنا أحمد بن أبى یحیى ، قال : سمعت یحیى بن معین یقول : لیث بن أبى سلیم ضعیف مثل عطاء بن السائب .

از یحیی روایت شده است که گفت : عطاء دیوانه شد و تنها اگر کسی از او در ابتدا شنیده باشد صحیح است ... از یحیی بن معین شنیدم که می گفت : لیث بن أبی سلیم مانند عطاء بن سائب ضعیف است .

تهذیب الکمال / ج 20 /ص 91

2. وقال یحیى : لا یحتج به. یحیی گفته است : نمی توان به او استدلال کرد .

میزان الاعتدال ج 3 ص 71

خب به یک قرینه میتوان ثابت کرد که این روایت برای بعد از دیوانگی عطاء میباشد:

1. عقیلی میگه :سماع جماد بن سلمه بعد الاختلاط. یعنی سماع حماد بن سلمه از عطاء برای بعد از دیوانگی عطاء است.

تهذیب التهذیب /ج3 /ص 105

و در سند طبری نیز حماد از عطاء این روایت را نقل کرده است.

سفیان الثوری

طبق آن چه بزرگان اهل سنت گفته‌اند : تدلیس سفیان ثوری از نوع تدلیس «تسویه» بوده است . در تعریف این نوع از تدلیس گفته‌اند :

ربّما یسقط ... أو اسقط غیره ضعیفاً أو صغیراً تحسیناً للحدیث .

گاهی چیزی از حدیث کم می کرد یا دیگری چنین می کرد ، به این جهت  که یا آن شخص ضعیف  یا کوچک بوده است .

تدریب الراوی ، باب النوع الثانی : المدلس وهو قسمان ، ج1 ،‌ ص186 .

ابن قطان در باره این نوع تدلیس می‌گوید :

وهو شرّ أقسامه .این بدترین نوع تدلیس است .

تدریب الراوی ، ج1 ، ص187 .

قال الخطیب:

 وکان الأعمش وسفیان الثوری یفعلون مثل هذا

خطیب بغدادی می گوید : اعمش و سفیان ثوری این کار را انجام می‌داده‌اند .

 

قال العلائی :

وبالجملة فهذا النوع أفحش أنواع التدلیس مطلقا وشرها

علائی گفته : سخن آخر این که این نوع از تدلیس ، زشت‌ترین و بدترین نوع آن است .

 

قال العراقی :

 وهو قادح فیمن تعمد فعله

عراقی گفته است : هر کسی که این کار را عمداً انجام دهد ، به روایتش ضرر می‌زند و روایتش مورد اعتماد نیست .

 

سیوطی می نویسد:

 لا شک أنه جرح وإن وصف به الثوری والأعمش فلا اعتذار أنهما لا یفعلانه إلا فی حق من یکون ثقة عندهما ضعیفا عند غیرهما .

شیخ الاسلام [ابن حجر عسقلانی] گفته است : شکی نیست که تدلیس تسویه موجب جرح است و اگر سفیان ثوری و یا اعمش که مبتلا به این نوع تدلیس هستند ، این عذر آن‌ها از آن‌ها پذیرفته‌ نمی شود که کسی بگوید آن دو این نوع تدلیس را در مورد کسی به کار می‌برده‌اند که نزد خودشان ثقه بوده‌اند ؛ ولی نزد غیر آن‌ها ضعیف بوده‌اند .

همان سند قبلی

و طبق اصول مالک بن أنس روایت مدلس مطلقاً حجت نیست . سخاوی در فتح المغیث می‌نویسد :

وممن حکى هذا القول القاضی عبد الوهاب فی الملخص فقال التدلیس جرح فمن ثبت تدلیسه لا یقبل حدیثه مطلقا قال وهو الظاهر على أصول مالک .

تدلیس ، اگر ثابت شود که کسی آن را انجام داده است ، عیب است و هیچ‌ وجه روایت وی پذیرفته نمی‌شود . قاضی عبد الوهاب گفته است : این مطلب با مبنای مالک بن أنس موافق است .

فتح المغیث شرح الفیة الحدیث ، باب التدلیس ، ج1 ،‌ ص203 .

 

خطیب بغدادی ، از علمای مشهور اهل سنت در باره حکم تدلیس آورده است :

سمعت شعبة ، یقول : « التدلیس فی الحدیث أشد من الزنا ولأن أسقط من السماء أحب إلی من أن أدلس »

از شعبه شنیدم که می‌گوید : تدلیس در حدیث بدتر از زنا است ، اگر من از آسمان سقوط کنم ، برایم بهتر است از این که تدلیس کنم .

الکفایة فی علم الروایة ، ج3 ، ص287 ، شماره 1137 تا 1141 .

 

و همچنین در روایت سفیان از واژه عن فلان استفاده شده است. و نگفته است که شنیده بلکه گفته است عن فلان...

با این حال کسی که تدلیس میکند و تصریح به سماع هم نمیکند سبب ضعف بیشر روایت میشود.

اقوال علمای شیعه و اهل سنت در مورد روایت

1. آیت‌الله حکیم می‌فرماید:

«هیچ مسلمانی که اندکی از شخصیت امیرمومنان(علیه‌السلام) آگاهی داشته باشد، شک در دروغ بودن این روایـت از زبان آن حضرت نمی‌نماید؛ زیرا امیرمومنان(علیه‌السلام) از زمان کودکی در دامان رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) بزرگ شده و اخلاق ایشان را به خود گرفته است. چگونه می‌توان تصور نمود که چنین کاری از وی صادر شده باشد؛ مخصوصا اگر با دیده‌ی دقت به نزول آیاتی که قبل از این ماجرا در مورد مذمت شراب آورده شده است بنگریم و نیز اگر روایاتی را ببینیم که می‌گویند کسی که آیه‌ی «لا تقربوا الصلاة...» در مورد وی نازل شده است، یکی از بزرگان صحابه است که در جاهلیت عادت به شرب خمر داشته است، در این‌صورت به هدف سیاسی از این روایت جعلی را پی‌ می‌بریم.

علوم القرآن، سید محمدباقر حکیم، ص303.

2. این روایت ، حتی از دیدگاه خود علمای اهل سنت مردود است ؛  چنانچه شوکانی ، از بزرگان اهل سنت در این باره می‌نویسد :

وفی إسناده عطاء بن السائب لا یعرف إلا من حدیثه ، وقد قال یحیى بن معین لا یحتج بحدیثه .

نیل الأوطار ، ج 9 ، ص 56 .

در سند این روایت عطاء بن سائب است و این روایت را غیر او نقل نکرده است ؛ یحیی بن معین در مورد او گفته است که : نمی توان به روایت او استناد کرد .

3. و حاکم نیشابوری بعد از نقل روایت ، می‌گوید :

وفی هذا الحدیث فائدة کثیرة وهی ان الخوارج تنسب هذا السکر وهذه القراءة إلى أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب دون غیره وقد برأه الله منها فإنه راوی هذا الحدیث.

المستدرک ، الحاکم النیسابوری ، ج 2 ، ص 307 .

در این روایت نکته مهمی وجود دارد و آن این است که خوارج این مستی و این اشتباه خواندن نماز را به امیر المومنین علی بن أبی طالب علیه السلام نسبت داده‌ان ، نه به غیر او ؛ اما خداوند او را از این تهمت مبری کرده است ؛ به درستی که خود او راوی این روایت است (و معقول نیست که امیر مومنان ، گناهی را که – به گفته ایشان ، انجام داده است برای دیگران نقل کند) .

یا علی علیه السلام

نظرات  (۱)

شکلک عصبانی :))))))))))))))))))

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی