گامی به سوی خداباوری

کیهان شناسی در قرآن (گسترش جهان)

| سه شنبه, ۲۵ آبان ۱۳۹۵، ۰۸:۳۱ ب.ظ
کیهان شناسی در قرآن (گسترش جهان)



 

نکـــــــــا ت تــفـــســـیـری:

آیه اول در مقام بیان آیات عظمت خداوند در عالم آفرینش است و «أید» (بر وزن صید) به معنى قدرت و قوت است و این واژه در آیات قرآن مجید مکرر به این معنا آمده است و در اینجا اشاره به قدرت کامله خداوند بزرگ در آفرینش آسمان‏ها دارد. «تفسیر نمونه، ج 22، ص 371 و 372»

آیه دوم در مقام بیان صفات صابرین است که آنان در هنگام مصیبت می گویند (ما از خدا هستیم) اشاره به اینکه همه نعمتها از خداست پس براى از دست دادن آنها ناراحت نشویم (و به سوى او بازمی گردیم) اشاره به اینکه، اینجا سراى جاویدان نیست و این نعمت‏ها زودگذر و وسیله کمال است. «تفسیر نمونه، ج 1، ص 525»

 

آیه سوم در مورد راه مستقیم الهى است: «صِراطِ اللَّهِ الَّذِی لَهُ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ»‏ و در حقیقت دلیل این مطلب است که راه مستقیم تنها راهى است که به سوى خدا می رود و در حقیقت این جمله بشارتى براى پرهیزکاران و تهدیدى براى ظالمان و گنهکاران است که بازگشت همه آنها به سوى خدا است. «همان، ج 20، ص 506»

 

تاریخچه نظریه گسترش جهان:

بسیارى از صاحب‏نظران و متخصصان و اخترشناسان در مورد گسترش جهان و انطباق آن با آیات قرآن اظهار نظر کرده اند که در اینجا به پاره اى از آنها اشاره می کنیم؛ امّا قبل از نقل‏ سخنان آنها اشاره می کنیم که در بین دانشمندان در مورد گسترش جهان دو دیدگاه عمده وجود دارد:

 

الف: انقباض و ایستا بودن جهان:

پروفسور «هاوکینگ» کیهان‏شناس بزرگ می نویسد:
برخى از دانشمندان مثل نیوتن (1643- 1727 م) و دیگران می خواستند نتیجه گیرى کنند که تحت تأثیر و نفوذ نیروى گرانش این مجموعه کیهانى ایستاد بزودى شروع به انقباض خواهد کرد.» «استفن ویلیام هاوکینگ، تاریخچه زمان، ترجمه دادفرما، ص58

ب: انبساط و گسترش جهان:

مجموعه کیهانى شامل چند صدهزار میلیون کهکشان است که هر کدام محتوى چند صدهزار میلیون ستاره هستند «همان، ص 55» و تقریبا همه آنها در حال دور شدن از ما هستند. این مطلب به وسیله تجزیه نور ستارگان که به ما می رسد بر دانشمندان معلوم شد یعنى طیف‏هاى سرخ‏گرا از طیف آبی گرا بیشتر است. و این سرخ‏گرا بودن هم بر اساس نظم خاصى است یعنى متناسب با فاصله هر کهکشان از ماست. به

عبارت دیگر هر چه یک کهکشان از ما دورتر باشد تندتر از ما دورى می گزیند. «همان، ص 58».
نخستین کسى که به این واقعیت پى برد دانشمندى به نام «سلیفر» «Slipher» (متولد 1875 م) مدیر رصدخانه «لاول» بود او در سال 1912 کشف کرد که ستارگان از ما می گریزند. «تاریخ علوم، ص 739 به نقل از دانش عصر فضا، استاد حسین نورى، ص 194»

بعد از او «هابل» در سال 1929 اعلام کرد که این دور شدن ستارگان به صورت منظم است‏ «تاریخچه زمان، ص 58» یعنى کهکشانى که در فاصله یک میلیون سال نورى ماست با سرعت 186 کیلومتر در ثانیه و آنکه در فاصله دو میلیون سال نورى است دو برابر این سرعت (372 کیلومتر) از ما دور می شوند. «دانش عصر فضا، ص 196 و نیز ر. ک: از اتم تا ستاره، ص 104»
براى مثال ستاره عیوق در هر طپش قلب 30 کیلومتر از ما دور می شود. و کهکشان شجاع در هر ثانیه حدود 60 هزار کیلومتر از ما فاصله می گیرد. «دانش عصر فضا، ص 195 و نیز: از جهان‏هاى دور، ص 15»
نظریه گسترش جهان امروزه مورد قبول دانشمندان است؛ اعم از کسانى که نظریه مهبانگ (انفجار بزرگ اولیه) را می پذیرند و یا دانشمندانى که نظریه کهبانگ (جهان پلاسما و جهان انفجارهاى کوچک) را قبول دارند و یا دانشمندانى که نظریه حالت پایدار جهان را ترجیح می دهند. «رى ویلارد و دیگران، کیهان و راه کهکشان، ترجمه سید محمد امین محمدى، ص 34- 50»

 

اســــرار عــلـــــــــــمی

در مورد انطباق آیات قرآن و نظریه علمى گسترش جهان به صورت مختصر سخنان برخى از صاحب‏نظران را نقل می کنیم:

1.آیة اللّه مکارم شیرازى در تفسیر آیه 47 سوره ذاریات در مورد «انا لموسعون» چهار تفسیر ذکر می کند :
الف: به معناى توسعه در رزق از سوى خدا بر بندگان از طریق نزول باران.
ب: به معناى توسعه در رزق از سوى خدا بر بندگان از هر نظر.
ج: به معناى بی نیازى خداوند چون خزائن او آن‏قدر گسترده است که با اعطاء رزق به خلایق پایان نمی پذیرد.
د: خداوند آسمان‏ها را آفریده و دائما گسترش می دهد.
ایشان معناى چهارم را تقویت می کند و می نویسد:
با توجه به مسئله آفرینش آسمان‏ها در جمله قبل و با توجه به کشفیات اخیر دانشمندان در مسئله «گسترش جهان» که از طریق مشاهدات حسى نیز تأیید شده است معنى لطیف‏ترى براى آیه می توان یافت و آن اینکه خداوند آسمانها را آفریده و دائما گسترش می دهد ... یعنى ستارگانى که در یک کهکشان قرار دارند به سرعت از مرکز کهکشان دور می شوند.» «تفسیر نمونه، ج 22، ص 373»
سپس شواهد زیادى از سخنان دانشمندان کیهان‏شناس در مورد گسترش جهان می آورد. «مرزهاى نجوم، ترجمه رضا اقصى، ص 339- 340 و آغاز و انجام جهان، ص 74- 77 و ژرژ گاموف در کتاب آفرینش جهان.

آنگاه می نویسد:
جالب توجه اینکه تعبیر به  إِنَّا لَمُوسِعُونَ‏ (ما گسترش ‏دهندگانیم) با استفاده از جمله اسمیه و فاعل دلیل بر تداوم این موضوع است و نشان می دهد که این گسترش همواره وجود داشته و همچنان ادامه دارد. و این درست همان چیزى است که امروز به آن رسیده اند.» «نمونه، ج 22، ص 375»

2. یکى از نویسندگان معاصر در این مورد می نویسد:
تمامى کهکشانهاى هستى و اجرام کوچک و بزرگ آسمانى با سرعت زیادى از یکدیگر دور می شوند و با سرعت محیّرالعقولى یعنى 000/ 60 تا 000/ 150 کیلومتر در ثانیه رو به سوى نقطه اى نامعلوم در حرکت‏اند. و شاید این مطلب مصداق آیه  إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ‏ (بازگشت همه چیز به سوى اوست) باشد و یا آیه اى دیگر که می فرماید أَلا إِلَى اللَّهِ تَصِیرُ الْأُمُورُ (بازگشت همه امور به سوى اوست)» سپس آیه 47 سوره ذاریات را می آورد.

و این مطلب را از نویسندگان متعددى نقل می کند «عبد الفتاح طباره، سیرى در قرآن، ترجمه رسول دریایى، ص 188 و صدر الدین بلاغى، قصص قرآن، ص 307 به بعد و آیة اللّه طالقانى، پرتوى از قرآن، ج 1 و 2، ص 214»

و می نویسد:
آرى قرآن کریم در عصرى که نه از دوربین‏هاى معمولى خبرى بود و نه از تلسکوپ‏هاى غول‏پیکر امروزى، به گسترش و انبساط عالم اشاره نموده اس.

 مطالب شگفت ‏انگیز قرآن، ص 21- 22

3.دکتر «موریس بوکاى» با ذکر آیه 47 سوره ذاریات و نظریه انبساط جهان در پایان نتیجه می گیرد که: «و (این آیه) انبساط جهان را بدون کمترین ابهام ذکر می کند.» « بوکاى، مقایسه اى میان تورات، انجیل، قرآن و علم، ترجمه مهندس ذبیح الله دبیر، ص 225- 226» او بر ترجمه هاى دیگر قرآن به ویژه ترجمه مستشرق معروف «بلاشر» اشکال می کند و می گوید:
موسعون از فعل «اوسع» است که در مورد اشیاء: عریض کردن، گستردن، وسیع‏تر کردن، جادارتر کردن معنا می دهد.

برخى مترجمان که قابلیت فراگیرى معنى این کلمه اخیر را ندارند معانیى عرضه می دارند که به نظر من غلط می آیند مانند معنایى که از «بلاشر» با عبارت «ما سرشار از سخاوت هستیم» می کند. مؤلفان دیگر معنا را حدس می زنند ولى جرأت اظهار نظر آن را ندارند.» «همان، ص 226»

4.استاد آیة اللّه معرفت نیز در مورد آیه 47 سوره ذاریات همان دیدگاه توسعه جهان را مطرح می کند و می پذیرند. و در این مورد شواهد متعدد علمى بیان می کند. و توسعه رزق را در آیه فوق یک معناى مجازى می دانند که از توسعه مکانى گرفته شده است. «التمهید فى علوم القرآن، ج 6، ص 111- 114»

 

بــــــــر ر ســــــــى:

در اینجا تذکر چند نکته لازم است:

1.در مورد آیه دوم‏ إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ‏ «بقره/ 156» و آیه سوم‏ أَلا إِلَى اللَّهِ تَصِیرُ الْأُمُورُ «شورى/ 53» باید گفت که ظاهر این آیات تناسبى با مسئله گسترش جهان ندارد و احتمالى که آن نویسنده معاصر (کتاب مطالب شگفت‏انگیز قرآن) داده، هیچ دلیل و قرینه اى به همراه ندارد.
چرا که ظاهر آیه اول بازگشت همه موجودات به سوى خداوند است و ربطى به حرکت مادى کرات آسمانى در فضا ندارد. و ظاهر آیه دوم هم در مقام تهدید گناهکاران و بشارت نیکوکاران است و نزدیک بدین معناست که: همه کارها به سوى خدا برمی گردد. مواظب اعمالتان باشید که حساب آنها با خداست. و این ربطى به حرکت کهکشان‏ها در فضاى لا یتناهى ندارد.

2.در مورد آیه اول‏ وَ السَّماءَ بَنَیْناها بِأَیْدٍ وَ إِنَّا لَمُوسِعُونَ‏ «ذاریات/ 47» باید گفت که ظاهر آیه همان معناى چهارم تفسیرى است که در تفسیر نمونه تقویت کرده بودند یعنى گسترش آسمانها به صورت مداوم.
با توجه به اینکه این مطلب علمى در صدر اسلام براى مردم و دانشمندان نجوم روشن نبوده است و حتى تا قرن هفدهم دانشمندان بزرگى مثل نیوتن متمایل به دیدگاه ایستا بودن جهان و انقباض آن داشته اند، پس می توانیم بگوییم که این رازگوئى قرآن که با جدیدترین‏ یافته هاى علوم تجربى مطابق است عظمت قرآن و پیامبر (ص) را می رساند.

3.آیا تطابق نظریه گسترش جهان با آیه 47 سوره ذاریات دلیل اعجاز علمى قرآن است ؟؟؟
اگر نظریه گسترش جهان به صورت قطعى اثبات شود با توجه به مطالب بالا می توانیم بگوییم که اعجاز علمى قرآن را اثبات می کند. ولى با توجه به اینکه نظریه هاى علمى همیشه پابرجا نیست و احتمال خطا و تغییر در آنها وجود دارد(یعنى بهترین نظریه در علم آن است که عرف جامعه علمى آن را بپذیرد و نظریه جانشین بهترى نداشته باشد).

 

پس نمی توان به طور قطعى نظریه گسترش جهان را به قرآن نسبت داد و اعجاز علمى آن را نتیجه گرفت. بلکه حدّ اکثر می توان گفت ظاهر قرآن (ذاریات/ 47) با نظریه گسترش جهان هماهنگى دارد. و تا وقتى این نظریه پابرجاست می تواند یکى از معانى و تفسیرهاى آیه بشمار آید.

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی